ภาวตัทธิต

[ ๑๐๔ ] ในภาวตัทธิต มีปัจจัย ๖ ตัว คือ ตฺต, ณฺย, ตฺตน, ตา, ณ, กณฺ.

ในที่นี้ผู้ศึกษาพึงสังเกต ณฺย ปัจจัยนี้ พฤทธิ์สระตัวหน้าที่เป็นรัสสะล้วน และต้องลบ ตามพวกปัจจัยที่มี ณ อักษร ที่กล่าวแล้วในโคตตตัทธิตข้างต้น [ ๑๐๓ ] เมื่อลบ ณ แล้ว เหลืออยู่แต่ ย, ลบ อ สระที่สุดศัพท์ ข้างหน้าเสีย เหมือนศัพท์ คือ ปัณฑิตะ ลบ อ เสีย คงแต่ปัณฑิ แล้วเอาพยัญชนะที่สุดศัพท์ ซึ่งมีสระอันลบเสียแล้วนั้น กับ ย ปัจจัย อาเทศตามสถานที่ควร อย่างนี้.

• [ ๑ ] เอา ตฺย เป็น จฺจ
• [ ๒ ] เอา ลฺย เป็น ลฺล
• [ ๓ ] เอา ณฺย เป็น ญฺญ
• [ ๔ ] เอา ทฺย เป็น ชฺช

นอกนั้น เอาเป็นเหมือนพยัญชนะหน้า ย ทั้ง ๒ ตัว หรือคงไว้ อย่างเดิม ไม่อาเทศ.

ในสัททนีติว่า ศัพท์ คือ

• วิริยํ ความเป็นผู้กล้า [ ความเพียร ] และ อาลสิยํ ความเป็นผู้เกียจคร้าน, ลง ณิย ปัจจัย.
• โสเจยฺยํ ความเป็น ของสะอาด, ลง เณยฺย ปัจจัย.
• ทาสพฺยํ ความเป็นทาส, ลง พฺย ปัจจัย.

---

ศัพท์ที่ลง ตฺตน ปัจจัย พบแต่ที่ท่านยกขึ้นแสดงเป็นอุทาหรณ์ไว้ ๒ ศัพท์เท่านั้น คือ

• ปุถุชฺชนตฺตนํ ความเป็นปุถุชน,
• เวทนตฺตนํ ความเป็นผู้มีเวทนา.

ชายตฺตนํ ความเป็นเมีย, ชารตฺตนํ ความเป็นชู้ ก็ลง ตฺตน ปัจจัยนี้ด้วย ฯ

---

อัพยยตัทธิต

[ ๑๐๕ ] ในอัพยยตัทธิต มีปัจจัย ๒ ตัว คือ ถา, ถํ.

และศัพท์ที่ลงอัพยยปัจจัยที่กล่าวแล้ว ในอัพยยศัพท์ [ ๙๐ ] ท่านก็กล่าวว่า เป็นอัพยยตัทธิต เหมือนกัน.

---

ศัพท์ตัทธิตที่เป็น ๓ ลิงค์

[ ๑๐๖ ] ศัพท์ตัทธิตที่เป็น ๓ ลิงค์ เปลี่ยนอย่างนี้

อุทาหรณ์เหล่านี้ แสดงพอเป็นตัวอย่าง ให้ผู้ศึกษาสังเกตได้ว่า แม้ศัพท์ที่มีได้แสดงไว้ในที่นี้ ก็คงเปลี่ยนลิงค์ไปตามแบบนี้ทั้งสิ้น จะแสดงให้สิ้นเชิง ก็กลัวจะเป็นการเนิ่นช้าแห่งบาลีไวยากรณ์นี้.

---

คำถามชื่อตัทธิตและปัจจัย

-- จบตัทธิตแต่เท่านี้.