วิธีแจกนามนาม

วิธีแจกนามนาม [๔๖] ผู้ศึกษาวิธีแจกนามศัพท์ด้วยวิภัตติ ต้องกำหนดจับ หลักฐานให้ได้ก่อนจึงจะเป็นการง่ายขึ้น.

หลักฐานนั้นท่านกำหนดตามสระที่สุดแห่งศัพท์ เรียกว่า การันต์, ศัพท์ที่เป็นลิงค์เดียวกันมีการันต์เหมือนกันแล้วก็แจกเป็นแบบเดียวกัน ยกไว้แต่ศัพท์บางเหล่าที่มีวิธีแจกอย่างหนึ่งต่างหาก.

เมื่อกำหนดได้หลักฐานดังนี้แล้ว ก็ไม่ต้องหนักใจ เพราะการที่ต้องทรงจำมากนัก จำได้เสียแบบหนึ่งแล้วก็ใช้ตลอดไปได้หลายร้อยศัพท์ทีเดียว.

---

การันต์

ในนามนามและคุณนามนั้น ท่านจัดการันต์ตามที่ใช้สาธารณาทั่วไปมากนั้น ดังนี้

• ในปุํลิงค์มีการันต์ ๕ คือ อ อิ อี อุ อู.
• ในอิตถีลิงค์มี การันต์ ๕ คือ อา อิ อี อุ อู.
• ในนปุํสกลิงค์มีการันต์ ๓ คือ อ อิ อุ.

จะแจกปุํลิงค์ก่อน แล้วจึงจะแจกอิตถีลิงค์และนปุํสกลิงค์ เป็นลำดับไป.

---

อ การันต์ ในปุํลิงค์

[๔๗] อ การันต์ ในปุํลิงค์แจกอย่าง ปุริส [บุรุษ] ดังนี้

ศัพท์ที่เป็น อ การันต์ เช่นนี้ แจกเหมือน ปุริส

วิธีเปลี่ยน วิภัตติ และ การันต์

• ๑. เอา อ กับ สิ เป็น โอ, กับ โย ปฐมา เป็น อา.
• ๒. เอา อํ เป็น อํ ในที่ทั้งปวง, อ กับ โย ทุ. เป็น เอ.
• ๓. เอา อ กับ นา เป็น เอน, หิ และ สุ อยู่หลัง เอา อ เป็น เอ. เอา หิ เป็น ภิ ได้ในที่ทั้งปวง.
• ๔. เอา สฺมา เป็น มฺหา ได้ ใน ปุํ. นปุํ. กับ อ เป็น อา.
• ๖. เอา สฺมึ เป็น มฺหิ ได้ ใน ปุํ นปุํ. กับ อ เป็น เอ.
• ๗. อาลปนะ เอก. คงเป็น อ, พหุ. เป็น อา.

---

อิ การันต์ ในปุํลิงค์

[๔๘] อิ การันต์ ในปุํลิงค์ แจกอย่าง มุนิ [ผู้รู้] ดังนี้

ศัพท์ที่เป็น อิ การันต์ เช่นนี้ แจกเหมือน มุนิ.

วิธีเปลี่ยน วิภัตติ และ การันต์

• ๑. สระที่มิใช่ อ อยู่หน้า ลบ สิ เสีย, โย อยู่หลัง เอา อิ ปุํ เป็น อ ก็ได้, ลบ โย เสียแล้ว ทีฆะ สระ อิ อุ ในลิงค์ทั้ง ๓ ก็ได้.
• ๒. อิ อี อุ อู ใน ปุํ. นปุํ. คง นา ไว้, หิ นํ สุ อยู่หลัง ทีฆะ อิ อุ ในลิงค์ทั้งปวง.
• ๓. เอา ส เป็น สฺส ได้ ใน ปุํ. นปุํ. ข้างหน้าเป็นสระที่มิใช่ อ เอา เป็น โน ได้ ใน ๒ ลิงค์นั้น.
• ๔. อาลปนะ มีคติแห่ง ปฐมา.

---

อี การันต์ ในปุํลิงค์

[๔๙] อี การันต์ ในปุํลิงค์ แจกอย่าง เสฏฺฐี [เศรษฐี] ดังนี้

ศัพท์ที่เป็น อี การันต์ เช่นนี้ แจกเหมือน เสฏฺฐี.

วิธีเปลี่ยน วิภัตติ และ การันต์

• ๑. เอา อํ เป็น นํ ได้บ้าง.
• ๒. อี อู ปุํ. อยู่หน้า เอา โย เป็น โน แล้ว รัสสะสระตัวหน้าเสีย หรือลบ โย ก็ได้.
• ๓. วิภัตติ เอกวจนะ ทั้งปวง ยก ป. เสีย และ โย อยู่หลังต้องรัสสะ อี อู ใน ปุํ. อิต.

---

อุ การันต์ ในปุํลิงค์

[๕๐] อุ การันต์ ในปุํลิงค์ แจกอย่าง ครุ [ครู] ดังนี้

ศัพท์ที่เป็น อุ การันต์ เช่นนี้ แจกเหมือน ครุ.

วิธีเปลี่ยนวิภัตติทั้งปวง เหมือน อิ การันต์ แปลกแต่ อุ ปุํลิงค์ อยู่หน้า เอา โย เป็น โว, อาลปนะ พหุ. เป็น เว แล้ว อุ เป็น อ เท่านั้น.

---

อู การันต์ ในปุํลิงค์

[๕๑] อู การันต์ ในปุํลิงค์ แจกอย่าง วิญฺญู [ผู้รู้วิเศษ] ดังนี้

ศัพท์ที่เป็น อู การันต์ เช่นนี้ แจกเหมือน วิญฺญู.

วิธีเปลี่ยนวิภัตติทั้งปวง เหมือน อี การันต์ แปลกแต่ อํ คง เป็น อํ เท่านั้น.

-- จบการันต์ ๕ ในปุํลิงค์เท่านี้.