Palidocs
วจีวิภาค/นามกิตก์

กิริยากิตก์

กิตก์ที่เป็นกิริยา เรียกว่ากิริยากิตก์

กิริยากิตก์ (๑๓๘) กิตก์ที่เป็นกิริยา เรียกว่ากิริยากิตก์. กิริยากิตก์นี้ ประกอบด้วยวิภัตติ วจนะ กาล ธาตุ วาจก ปัจจัย, เหมือน อาขยาต ต่างแต่ไม่มีบทและบุรุษเท่านั้น.

วิภัตติ

(๑๓๙) วิภัตติแห่งกิริยากิตก์นั้น ไม่มีแผนกหนึ่งเหมือนวิภัตติอาขยาต, ใช้วิภัตตินาม. ถ้านามศัพท์เป็นวิภัตติและวจนะอันใด กิริยากิตก์ก็เป็นวิภัตติและวจนะอันนั้นตาม อย่างนี้

ตัวอย่างคำแปล
ภิกฺขุ คามํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺโฐ.ภิกษุ เข้าไปแล้ว สู่บ้าน เพื่อก้อนข้าว.
เยเกจิ พุทฺธํ สรณํ คตา เส.[ชน ท.] เหล่าใดเหล่าหนึ่งถึงแล้ว ซึ่งพระพุทธเจ้า ว่าเป็นที่ระลึก ซิ.
เอกํ ปุริสํ ฉตฺตํ คเหตฺวา คจฺฉนฺตํ ปสฺสามิ.[ข้า] เห็นซึ่งบุรุษ คนหนึ่ง ถือ ซึ่งร่ม ไปอยู่.

กาล

(๑๔๐) ในกิตก์นี้แบ่งกาลที่เป็นประธานได้ ๒ คือปัจจุบันกาล ๑ อดีตกาล ๑. กาลทั้ง ๒ นั้น แบ่งให้ละเอียดออกอีก, ปัจจุบันกาลจัดเป็น ๒ คือปัจจุบันแท้ ๑ ปัจจุบันใกล้อนาคต ๑. อดีตกาล จัดเป็น ๒ เหมือนกัน คือล่วงแล้ว ๑ ล่วงแล้วเสร็จ ๑.

กาลที่เป็นประธานแบ่งให้ละเอียด
๑.ปัจจุบันกาลปัจจุบันแท้ ๑ปัจจุบันใกล้อนาคต ๑
๒.อดีตกาลล่วงแล้ว ๑ล่วงแล้วเสร็จ ๑

กาลที่กล่าวโดยย่อหรือพิสดารนี้ ในเวลาพูดหรือแต่งหนังสือ อ่านหนังสือ ต้องหมายรู้ด้วยปัจจัยที่กล่าวข้างหน้า.

ปัจจุบันกาล

๑.ปัจจุบันแท้ แปลว่า 'อยู่'
อุ.อหํ ธมฺมํ สุณนฺโต ปีตึ ลภามิ.
คำแปล.ข้า ฟังอยู่ ซึ่งธรรม ย่อมได้ ซึ่งปีติ.
๒.ปัจจุบันใกล้อนาคต แปลว่า 'เมื่อ'
อุ.อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถ - มาห.
คำแปล.[พระศาสดา] เมื่อสืบต่อ ซึ่งอนุสนธิ สำแดง ซึ่งธรรม ตรัสแล้ว ซึ่งคาถา อันนี้.

อดีตกาล

๑.ล่วงแล้ว แปลว่า 'แล้ว'
อุ.ตโย มาสา อติกฺกนฺตา.
คำแปล.เดือน ท. ก้าวล่วงแล้ว.
๒.ล่วงแล้วเสร็จ แปลว่า 'ครั้น - แล้ว'
อุ.เยน ภควา, เตนุ-ปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา, เอกมนฺตํ นิสีทิ.
คำแปล.ภิกษุรูปหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้า โดยที่ใด, เข้าไปใกล้แล้ว โดยที่นั้น. ครั้นเข้าไปใกล้แล้ว ไหว้แล้ว ซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้า จึงนั่งแล้ว ณ ส่วนข้างหนึ่ง.

ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้แล้วข้างต้น (๑๓๐) ว่าธาตุกิตก์นั้นไม่แปลก กับธาตุอาขยาต, เพราะเหตุนั้น แม้ในที่นี้ก็ไม่ต้องกล่าวถึงธาตุอีก.

วาจก

(๑๔๑) แม้ถึงวาจกนี้ ก็จัดเป็น ๕ อย่างเดียวกันกับวาจกใน อาขยาต (๑๑๕) ต่างกันสักว่ารูปแห่งกิริยาศัพท์, เพราะฉะนั้น ในที่นี้ จักสำแดงแต่อุทาหรณ์เท่านั้น.

วาจกตัวอย่างคำแปล
๑.กัตตุวาจก.ภิกฺขุ คามํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺโฐ.ภิกษุ เข้าไปแล้ว สู่บ้าน เพื่อก้อนข้าว.
๒.กัมมวาจก.อธิคโต โข มยา - ยํ ธมฺโม.ธรรม อันนี้ อันเรา ถึงทับแล้ว แล.
๓.ภาววาจก.การเณเนตฺถ ภวิตพฺพํ.อันเหตุ ในสิ่งนี้ พึงมี.
๔.เหตุกัตตุวาจก.สเทวกํ ตารยนฺโต.[ท่าน] ยังโลกนี้ กับทั้งเทวโลก ให้ข้ามอยู่.
๕.เหตุกัมมวาจก.อยํ ถูโป ปติฏฺฐาปิโต.พระสตูป นี้ [อันเขา] ให้ตั้งจำเพาะแล้ว.
Edit on GitHub

Last updated on

ปัจจัยแห่งนามกิตก์

ปัจจัยที่สำหรับประกอบนามกิตก์นั้น จัดเป็น ๓ พวก

ปัจจัยแห่งกิริยากิตก์

ปัจจัยที่สำหรับประกอบกับกิริยากิตก์นั้น จัดเป็น ๓ พวก เหมือนปัจจัยแห่งนามกิตก์