นามนามตั้งแต่ ๒ ศัพท์ขึ้นไป ท่านย่อเข้าเป็นบทเดียวกัน ชื่อ ทวันทวสมาส

ทวันทวสมาส

[ ๙๘ ] นามนามตั้งแต่ ๒ ศัพท์ขึ้นไป ท่านย่อเข้าเป็นบทเดียวกัน ชื่อ ทวันทวสมาสๆ นี้มี ๒ อย่าง [ เหมือนทิคุ ] คือ

สมาหาโร
อสมาหาโร

สมาหาร

ตัวอย่าง	คำแปล
สมโถ จ วิปสฺสนา จ สมถวิปสฺสนํ.	สมถะด้วย วิปัสสนาด้วย ชื่อสมถะและวิปัสสนา.
สงฺโข จ ปณโว จ สงฺขปณวํ.	สังข์ด้วย บัณเฑาะว์ด้วย ชื่อสังข์และบัณเฑาะว์.
ปตฺโต จ จีวรญฺจ ปตฺตจีวรํ.	บาตรด้วย จีวรด้วย ชื่อบาตรและจีวร.
หตฺถี จ อสฺโส จ รโถ จ ปตฺติโก จ หตฺถีอสฺสรถปตฺติกํ.	ช้างด้วย ม้าด้วย รถด้วย คนเดินด้วย ชื่อช้างและม้าและรถและคนเดิน.

อสมาหาร

ตัวอย่าง	คำแปล
จนฺทิมา จ สุริโย จ จนฺทิมสุริยา.	พระจันทร์ด้วย พระอาทิตย์ด้วย พระจันทร์และพระอาทิตย์ ท.
สมโณ จ พฺราหฺมโณ จ สมณพฺราหฺมณา.	สมณะด้วย พราหมณ์ด้วย ชื่อสมณะและพราหมณ์ ท.
สารีปุตฺโต จ โมคฺคลฺลาโน จ สารีปุตฺตโมคฺคลฺลานา.	พระสารีบุตรด้วย พระโมคคัลลานะด้วย ชื่อพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ ท.
ปณฺณญฺจ ปุปฺผญฺจ ผลญฺจ ปณฺณปุปฺผผลานิ.	ใบไม้ด้วย ดอกไม้ด้วย ผลไม้ด้วย ชื่อใบไม้และดอกไม้และผลไม้ ท.

ข้อควรจำ!

ทวันทวสมาสนี้แปลกกันกับวิเสสโนภยบทกัมมธารยะ อย่างนี้:

วิเสสโนภยบทเป็นบทวิเสสนะทั้ง ๒ บท
ทวันทวสมาสเป็นบทประธานทั้งสิ้น

อัพยยีภาวสมาส

[ ๙๙ ] สมาสที่มีอุปสัคหรือนิบาตอยู่ข้างหน้าชื่ออัพยยีภาวสมาสๆ มี ๒ อย่าง คือ

อุปสคฺคปุพฺพโก
นิปาตปุพพโก

อุปสัคคปุพฺพกะ

อุปสัคคปุพพกะ มีอุปสัคอยู่ข้างหน้า อย่างนี้

ตัวอย่าง	คำแปล
นครสฺส สมีปํ อุปนครํ	ที่ใกล้เคียง แห่งเมือง ชื่อใกล้เมือง.
ทรถสฺส อภาโว นทฺทรถํ.	ความไม่มี แห่งความกระวนกระวาย ชื่อความไม่มีความกระวนกระวาย.
วาตํ อนุวตฺตตี-ติ อนุวาตํ.	[ ยํ วตฺถุ สิ่งใด ] ย่อมเป็นไปตาม ซึ่งลม เหตุนั้น [ ตํ วตฺถุ สิ่งนั้น ] ชื่อว่าตามลม.
วาตสฺส ปฏิวตฺตตี-ติ ปฏิวาตํ.	[ สิ่งใด ] ย่อมเป็นไป [ ทวน, ตอบแก่ลม ] เหตุนั้น [ สิ่งนั้น ] ชื่อว่าทวนลม.
อตฺตานํ อธิวตฺตตี-ติ อชฺฌตฺตํ.	[ สิ่งใด ] ย่อมเป็นไปทับ ซึ่งตน เหตุนั้น [ สิ่งนั้น ] ชื่อว่าทับตน. [ เอา อธิ เป็น อชฺฌ ในพยัญชนะสนธิ ].

นิปาตปุพพกะ

นิปาตปุพพกะ มีนิบาตอยู่ข้างหน้า อย่างนี้

ตัวอย่าง	คำแปล
วุฑฺฒานํ ปฏิปาฏิ ยถาวุฑฺฒํ	ลำดับ แห่งคนเจริญแล้ว ท. ชื่อว่าตามคนเจริญแล้ว.
ชีวสฺส ยตฺตโก ปริจฺเฉโท ยาวชีวํ	กำหนด เพียงไร แห่งชีวิต ชื่อเพียงไรแห่งชีวิต.
ปพฺพตสฺส ติโร ติโรปพฺพตํ	ภายนอก แห่งภูเขา.
นครสฺส พหิ พหินครํ	ภายนอก แห่งเมือง.
ปาสาทสฺส อนฺโต อนฺโตปาสาทํ	ภายใน แห่งปราสาท.
ภตฺตสฺส ปจฺฉา ปจฺฉาภตฺตํ	ภายหลัง แห่งภัตร.

ข้อควรจำ!

สมาสนี้กับตัปปุริสสมาสต่างกันดังนี้

ตัปปุริสสมาสมีบทหลังเป็นประธาน ไม่ได้นิยมลิงค์และวจนะ
สมาสนี้มีบทหน้าเป็นประธาน และเป็นอุปสัคและนิบาตบทหลังเป็นนปุํสกลิงค์เอกวจนะ

บางสมาสก็มีอาการคล้ายกัมมธารยะ เหมือนวิเคราะห์ว่า "เย เย วุฑฺฒา ยถาวุฑฺฒํ ชนเจริญแล้ว ท. ใด ใด ชื่อเจริญแล้วอย่างไร." ถึงกระนั้น ก็เป็นที่สังเกตได้บ้าง ด้วยว่ากัมมธารยะไม่มีนิยมบทหลัง จะเป็นลิงค์ใดก็ได้ แต่สมาสนี้คงเป็นนปุํสกลิงค์ เอกวจนะ อย่างเดียว เหมือนบทว่า "อนุตฺเถโร พระเถระน้อย" คงเป็นกัมมธารยะแท้.

ทวันทว - อัพยยีภาวสมาส