(๑๔๒) ปัจจัยที่สำหรับประกอบกับกิริยากิตก์นั้น จัดเป็น ๓ พวก เหมือนปัจจัยแห่งนามกิตก์.

ในปัจจัยทั้ง ๓ พวกนั้น

---

กิตปัจจัย

อนฺต.

ตวนฺตุ.

ตาวี.

กิริยาศัพท์ที่ประกอบด้วยกิตปัจจัยอย่างนี้อยู่หน้ากิริยาอาขยาตโดยมาก พึงเห็นว่าเป็นเหมือนบทวิเสสนะ.

---

กิจจปัจจัย

อนีย.

ศัพท์ที่ประกอบด้วยปัจจัยนี้ บางศัพท์ก็ใช้เป็นนามกิตก์บ้าง. อุ. ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน ปริวิสิ. เขาเลี้ยงแล้ว ด้วยของควรเคี้ยว ด้วยของควรบริโภค อันประณีต.

ตพฺพ.

กิตกิจจปัจจัย.

มาน.

มาน ปัจจัยนี้ มีคติเหมือน อนฺต ก็แต่ว่า ถ้าไม่มี ย ปัจจัย ซึ่งลงในกรรม เป็นกัตตุวาจก, ถ้ามี ย ปัจจัยนั้น เป็นกัมมวาจก อย่างนี้

ต.

ธาตุมี มฺ และ นฺ เป็นที่สุด ลบที่สุดธาตุ.

ธาตุ จฺ, ชฺ, และ ปฺ เป็นที่สุด เอาที่สุดธาตุ เป็น ตฺ.

ธาตุมี อา เป็นที่สุดก็ดี ต เป็นกัมมวาจกก็ดี ลง อิ.

-- ธาตุ มี 'อา' เป็นที่สุด เอาที่สุดธาตุเป็น 'อี' บ้าง 'อิ' บ้าง.

ธาตุมี ทฺ เป็นที่สุดอยู่หน้า แปลง ต เป็น นฺน แล้วลบ ที่สุดธาตุ.

ธาตุมี รฺ เป็นที่สุดอยู่หน้า แปลง ต เป็น ณฺณ แล้วลบ ที่สุดธาตุ.

ธาตุมี สฺ เป็นที่สุดอยู่หน้า แปลง ต เป็น ฏฺฐ แล้วลบ ที่สุดธาตุ.

ธาตุมี ธฺ และ ภฺ เป็นที่สุดอยู่หน้า แปลง ต เป็น ทฺธ แล้ว ลบที่สุดธาตุ.

ธาตุมี มฺ เป็นที่สุดอยู่หน้า แปลง ต เป็น นฺต แล้วลบ ที่สุดธาตุ.

ธาตุมี หฺ เป็นที่สุดอยู่หน้า แปลง ต เป็น ฬฺห แล้วลบ ที่สุดธาตุ.

-- ศัพท์ที่ประกอบด้วยปัจจัยนี้ บางศัพท์ก็ใช้เป็นนามกิตก์บ้าง เหมือนบทว่า พุทฺโธ เป็นต้น.

ตูนาทิ

อุปสัคอยู่หน้า แปลงปัจจัยทั้ง ๓ เป็น ย.

ธาตุมี มฺ เป็นที่สุดอยู่หน้า แปลง ย กับที่สุดธาตุ เป็น มฺม.

อีกอย่างหนึ่ง นิกฺขมฺม นิ+กมฺ ธาตุ ในความ ออก, ก้าวออก.

ธาตุมี ทฺ เป็นที่สุดอยู่หน้า แปลง ย กับที่สุดธาตุเป็น ชฺช.

ธาตุมี ธฺ และ ภฺ เป็นที่สุดอยู่หน้า แปลง ย กับที่สุดธาตุ เป็น ทฺธา, พฺภ.

ธาตุมี หฺ เป็นที่สุดอยู่หน้า แปลง ย กับที่สุดธาตุเป็น ยฺห.

แปลง ตฺวา เป็น สฺวา, ตฺวาน เป็น สฺวาน จำเพาะแต่ ทิสฺ ธาตุ อย่างเดียว.

ปัจจัยทั้ง ๓ ตัวนี้ บอกอดีตกาลโดยมากกว่ากาลอื่น จึงได้จัดไว้ในพวกอดีตกาล, ที่บอกกาลอื่น จักมีแจ้งในวากยสัมพันธ์ข้างหน้า และศัพท์ที่ประกอบด้วยปัจจัยทั้ง ๓ ตัวนี้ นำหน้ากิริยาอาขยาตเป็นนิตย์.

---

คำถามชื่อ สาธนะ ธาตุ ปัจจัย และวาจก

[๑๔๖] คำถามชื่อ สาธนะ ธาตุ ปัจจัย และวาจก ให้ผู้ ศึกษาตอบ.

ถามสาธนะ และ ปัจจัย

ทา ธาตุ ในความ ให้. ทายโก ชื่อคน ทานํ ชื่อกิริยา ทานํ ชื่อเจตนา ทานํ ชื่อของ ทานํ ชื่อที่. ปจฺ ธาตุ ในความ หุง. ปาจโก ชื่อคน ปกฺกํ ชื่อข้าว ปาโก ชื่อหม้อข้าว ปจนํ ชื่อกิริยา ปจนํ ชื่อฟืน. พนฺธ ธาตุ ในความ ผูก. พนฺธโก ชื่อคนผูก พนฺธนํ ชื่อกิริยา พนฺธนํ ชื่อเรือนจำ พนฺธนํ ชื่อโซ่ พนฺโธ ชื่อคนที่เขาผูก.

ถามธาตุปัจจัยและวาจก

-- จบกิตก์แต่เท่านี้.